Category Archives: Uncategorized

Փառանձեմ Թագուհի

Այսօր ես կպատմեմ Արշակ 2 թագավորի կնոջ ՝ հայոց թագուհու Փառանձեմի մասին։ Փառանձւը Սյունյանց իշխան Անդովկի դուստրն է։ Անցան տարիներ Փառանձևը դառձավ շատ գեղեցիկ և խելացի օրիորդ, Փառանձևը այնքան գեղեցիկ էր, որ նրա համբավը հասավ Արշակ թագավորին
(Արշակի խոսքերը)
— Փոխանցեք իմ ողջույները Անդովկին և ասեք, որ ես կամուսնանամ Փառանձևի հետ և նրան կդարձնեմ իմ թագուհի։
Եվ ամուսնացավ Արշակ 2-ը թագավորը Փառանձևի հետ, և ողջ Հայաստանը տոնեց այդ օրը։Շուտով նրանք երեխա ունեցան և նրան անվանեցին ՜Պապ ։ Մինչ Արշակ 2-ը և Փառանձևը սիրով և արդարությանբ կառավարում Էին Հայաստանը, Պարսկաստանի արքա ՝Շապուհը զորք ուղարկեց Հայաստանը նվաճելու համար։ Այդ ժամանակ Հայաստանի սպարապետը Մուշեխ Մամիկոնյանն էր, նա քաջ և տաղանդավոր զորավար էր։ Նա հարցակվեց Պարսկական բանակի վրա և ջարդ ու փշուր անելով Պարսիկներին, դուրս շպրտեց Հայաստանից։ Տեսնելով, որ ուժով չի կարող նվաճի Հայաստանը, Պարսկաստանի արքա՝ Շապուհը, որոշեց հաղթել խաբեուցյամբ։ Նա դեսպաններ ուղարկեց Արշակի մոտ և հրավիրեց Պարսկաստան խաղաղության պայմանագիր կնքելու համար, բայց երբ Արշակը հասավ Պարսկաստան Շապուհը հրամարեց նրան գերևարել և փակել Անհուժ բերդում։ Արշակի ճակատագրի մասին իմանալով, Փառանձեմ թագուհին հրամայեց Մուշեղին պաշտպանել Հայաստանը, իսկ ինքը ամրացավ Արտակերտ բերդում։Եվ նրա հետ էր Պապ արքայազնը, բերդի կայազորը և այլ փախստականն էր։ Մտածելով թե առանց Արշակի Հայաստանը կհանձնվեր Շապուհ արքան բերեց իր բանակը և պաշարեց Արտագերս բերդը։Բերդի ներսում բոլորը պատրաստվում էին պաշտպանության Փառանձեմ թագուհու ղեկավարությամբ։Երկար ամիսներ հայերը պաշտպանեցին երկիրը և Պարսիկներին չհաջողվեց գրավել Հայաստանը չնայած բոլոր դժվարություններին թագուհին մնաց իր ժաղավրգի հետ։Արտագերսի պաշտպանությունը հնարավորություն տվեց Մուշեղ Մամիկոնյանին հավաքել հայկական ցրված ուժերը և պատրաստվել վճիռական ճակատամարտի։Փառանձեմ թագուհին մնաց հայերի հուշերի մեջ որպես չհանձնվող մայր թագուհի ով զինվորների և մարդկանց հետ կանգնեց մինջև վերջ։ Իմ կարծիքով Փառանձեմ թագուհին շատ խիզախ և հայրենասեր կին էր, որովհետև ամենադժվար պահին չլքեց իր ժողովրդին։
Այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ մեծ վտանգների ժամանակ հայ ժողովուրդը կարողացել է պայքարել և պաշտպանել իր հայրենիքը։
Ես հիանում եմ Փառանձեմ թագուհու ուժեղ կամքով և նրա հավատարմությամբ ընտանիքին ու հայրենիքին։
Պատմության մեջ ինձ ամենից շատ դուր եկավ այն, որ նա մինչև վերջ մնաց ժողովրդի կողքին և չհանձնվեց թշնամուն։
Այս պատմությունը մեզ սովորեցնում է լինել քաջ, միասնական և երբեք չկորցնել հույսը դժվարությունների ժամանակ։

Կորսված օրեր։ Դինո Բուցատի

Մի քան օր հետո, ինչ դարձել էր շքեղ ամառանոցի տեր, Էռնեստ Կաձիրան տուն վերադառնալով, հեռվից նկատեց մի մարդու, ով մի արկղ ուսերի վրա դրած` դուրս ելավ ցանկապատի երկրորդական դռնից ու այն դրեց մի բեռնատարի վրա: Չհասցրեց հասնել նրան` նախքան նա կմեկներ: Այդժամ նստեց մեքենան ու գնաց նրա ետևից: Բեռնատարը գնաց երկար, մինչև քաղաքի ամենահեռու ծայրամասը ու կանգ առավ մի ձորի պռնկին:
Կաձիրան իջավ մեքենայից ու գնաց տեսնելու: Անծանոթը վայր բերեց արկղը բեռնատարի վրայից, ու մի քանի քայլ անելուց հետո, այն շպրտեց քարափին, ուր լցված էին արդեն հազարավոր այդպիսի արկղեր:
Մոտեցավ այդ մարդուն ու հարցրեց.
-Տեսա, թե ինչպես այս արկղը դու տարար իմ այգուց: Ի՞նչ կար դրա մեջ: Եվ ի՞նչ են նշանակում այս բոլոր արկղերը:
Մարդը նայեց նրա ու ժպտաց.
-Դրանցից դեռ էլի կան բեռնատարի վրա, որ պիտի դեն նետվեն: Չգիտե՞ս: Դրանք օրեր են:
-Ի՞նչ օրեր:
-Քո օրերը:
-Իմ օրե՞րը:
-Քո կորսված օրերը: Օրերը, որ դու կորցրել ես: Դրանց սպասում էիր, ճի՞շտ է: Դրանք եկան: Ի՞նչ արեցիր դրանց հետ: Նայի՛ր դրանց, անփոփոխ են, դեռևս լիքը: Իսկ հիմա՞:
Կաձիրան նայեց: Կազմել էին մի ահռելի կույտ: Դարալանջով իջավ ներքև ու բացեց դրանցից մեկը:
Ներսում մի աշնանային ճանապարհ էր, իսկ ծայրին՝ Գրացիելան էր՝ իր հարսնացուն, ով հեռանում էր ընդմիշտ: Իսկ ինքը նրան նույնիսկ չէր կանչում:
Բացեց մեկ ուրիշը ու դրա մեջ տեսավ հիվանդանոցային մի սենյակ, իսկ մահճակալին՝ իր եղբայր Ջոզուեին, որի վիճակը վատ էր, որը նրան էր սպասում: Բայց ինքը գործերով ինչ-որ տեղ էր մեկնել:
Բացեց երրորդը: Հինավուրց խունացած տան ճաղերի ետևում Duk-ն էր` իր հավատարիմ գամփռը, որ սպասում էր նրան արդեն երկու տարի, և որի կաշին ու ոսկորներն էին մնացել: Իսկ ինքը չէր էլ մտածում վերադառնալու մասին:
Ինչ-որ ցավ զգաց իր ներսում, ստամոքսի մեջ: Բեռնաթափող մարդը կանգնած էր ուղիղ ձորի պռնկին, անշարժ՝ որպես դահիճ:
-Պարո՛ն, -գոռաց Կաձիրան. -Լսեցե՛ք: Թողե՛ք, գոնե այդ երեք օրերը վերցնեմ: Աղաչո՛ւմ եմ ձեզ: Գոնե այդ երեքը: Ես հարուստ եմ: Ձեզ կտամ ինչ-որ ուզենաք:
Բեռնաթափող մարդը մի շարժում արեց աջ ձեռքով, կարծես մատնանշելու համար մի անհասանելի կետ, կարծես ասելու համար, թե արդեն չափազանց ուշ է և ոչ մի դարմանում այլևս հնարավոր չէ: Հետո չքացավ օդի մեջ, ու վայրկենապես անհետացավ նաև առեղծվածային արկղերի ահռելի կույտը:
Ու թանձրանում էր գիշերվա խավարը:

Առաջադրանքներ

Ա․  Ո՞րն էր այդ երեք օրերի ընդհանուր փոխաբերական իմաստը: Հիմնավորե՛ք Ձեր կատարած ընտրությունը.

  • այդ օրերը բոլորն էլ անցած էին,
  • երեք օրերում էլ սիրելի էակներ էին,
  • երեք օրերում էլ մնացել էր մեղքի զգացում,
  • բոլոր օրերն էլ շպրտվել էին քարափին:

    Իմ կարծիքով այդ երեք օրերի ընդհանուր փոխաբերական իմաստն այն էր, որ երեք դեպքերում էլ Կաձիրայի մեջ մնացել էր մեղքի ու ափսոսանքի զգացում։ Նա ժամանակին չէր գնահատել իր կյանքի կարևոր մարդկանց ու պահերը։ Երբ հարսնացուն հեռանում էր, նա ոչինչ չարեց նրան պահելու համար, եղբոր հիվանդ ժամանակ նրա կողքին չեղավ, իսկ հավատարիմ շանը թողել էր միայնության մեջ։ Այդ ամենը հետո դարձավ նրա խղճի ցավը։ Հենց դրա համար էլ նա ցանկանում էր վերադարձնել գոնե այդ երեք օրերը, որովհետև հասկացել էր իր սխալները, բայց արդեն ուշ էր։

Բ․  Հիմնավորե՛ք հետևյալ մտքերի անհրաժեշտությունը ստեղծագործության մեջ.
«-Պարո՛ն, -գոռաց Կաձիրան. -Լսեցե՛ք: Թողե՛ք, գոնե այդ երեք օրերը վերցնեմ: Աղաչո՛ւմ եմ ձեզ: Գոնե այդ երեքը: Ես հարուստ եմ: Ձեզ կտամ ինչ-որ ուզենաք»:

Այս հատվածը շատ կարևոր էր ստեղծագործության մեջ, որովհետև այստեղ առաջին անգամ հերոսը իսկապես հասկանում է, թե ինչ է կորցրել։ Մինչ այդ նա ավելի շատ մտածում էր հարստության ու գործերի մասին, բայց հետո հասկացավ, որ կյանքում ամենակարևորը մարդիկ ու նրանց հետ անցկացրած ժամանակն են։ Նա նույնիսկ պատրաստ էր ամբողջ հարստությունը տալ, միայն թե վերադարձնի կորցրած օրերը։ Սա ցույց է տալիս, որ ժամանակը հնարավոր չէ գնել կամ վերադարձնել։

«-Քո կորսված օրերը: Օրերը, որ դու կորցրել ես: Դրանց սպասում էիր, ճի՞շտ է»:

Այս միտքը ստեղծագործության գլխավոր գաղափարն էր։ Հեղինակը ուզում էր ցույց տալ, որ մարդիկ հաճախ չեն գնահատում իրենց օրերը, հետաձգում են կարևոր բաները, մտածում են, թե հետո ժամանակ կունենան։ Բայց հետո հասկանում են, որ այդ օրերը անցել են ու այլևս չեն վերադառնա։ Այդ խոսքերը ստիպում են մտածել, թե ինչպես ենք մենք ապրում մեր կյանքը։


Գ․ Հիմնավորե՛ք պատմվածքի այսպիսի ավարտը․

«Ու թանձրանում էր գիշերվա խավարը»:

Այս ավարտը շատ տպավորիչ էր, որովհետև այն ոչ միայն գիշերվա մասին էր, այլ նաև հերոսի ներքին վիճակի։ Այդ պահին Կաձիրան լիովին հասկացել էր իր կորուստները և զգացել էր մեծ դատարկություն։ Խավարը խորհրդանշում էր նրա ուշացած զղջումը, տխրությունն ու այն փաստը, որ արդեն ոչինչ փոխել հնարավոր չէր։ Պատմվածքը հենց այդպես ավարտելով՝ հեղինակը ավելի ուժեղ է փոխանցում պատմության ցավոտ իմաստը։


Դ․ Մեկ նախադասությամբ գրեք մեկ այլ ավարտ, որը Ձեր կարծիքով կհամապատասխանի պատմվածքին։

Կաձիրան երկար կանգնած մնաց ձորի եզրին ու առաջին անգամ հասկացավ, որ ամենաթանկ կորուստը վատնած ժամանակն է։

Արքիմեդյան ուժ

  1. Հեղուկները և գազերը ճնշում են գործադրում իրենց մեջ գտնվող մարմինների վրա։
  2. Հեղուկի մեջ խորանալիս ճնշումը մեծանում է։
  3. Մարմնի ստորին մասի վրա ճնշումն ավելի մեծ է, քան վերին մասի վրա։
  4. Այդ պատճառով առաջանում է վեր ուղղված ուժ, որը կոչվում է արտամղող ուժ։
  5. Այս երևույթը բացատրել է Archimedes-ը։
  6. Արքիմեդի օրենքը ասում է, որ արտամղող ուժը հավասար է արտամղված հեղուկի ծանրությանը։
  7. Եթե արտամղող ուժը մեծ է մարմնի ծանրությունից, մարմինը լողում է։
  8. Եթե արտամղող ուժը փոքր է, մարմինը սուզվում է։
  9. Գործնական աշխատանքի ժամանակ արտամղող ուժը որոշում են դինամոմետրով։
  10. Այս թեման օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են լողում նավերը և բարձրանում օդապարիկները։

Գործնական աշխատանք-Հեղուկի մեջ ընկղմված մարմինն արտամղող ուժի որոշումը:

Աշխատանքի նպատակը-հաշվել ջրում ընկղմված մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը և փորձով ստուգել ստացված արդյունքը:

Անհրաժեշտ պարագաներ-Ուժաչափ, տարբեր ծավալներով երկու մարմին, ամրակալան կցորդիչով, ջրով լցված անոթ:

Աշխատանքի ընթացքը

1-Ուժաչափն ամրացրեք ամրակալանին: Ուժաչափից թելով կախեք մարմինը: Նշեք և աղյուսակում գրանցեք ուժաչափի ցուցմունքը: Դա կլինի մարմնի կշիռը՝ օդում:

2-Ջրով լցված բաժակը տեղադրեք մարմնի տակ և կցորդիչն իջեցրեք այնքան, որ մարմինը լրիվ խորասուզվի ջրի մեջ: Նշեք և աղյուսակում գրանցեք ուժաչափի ցուցմունքն այս դեպքում: Դա կլինի մարմնի կշիռը՝ ջրում:

Փորձի համարըՄարմնի կշիռն օդում, PօդՄարմնի կշիռը ջրում, PջուրԱրքիմեդյան ուժը,
FԱ=Pօդ — Pջուր
11.40.40.5
254.3235.2019.12

3-Որոշել մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը ըստ FԱ=Pօդ — Pջուր բանաձևի:

Չափումների և հաշվարկների բոլոր արժեքները տեղադրել աղյուսակում:

Վիրտուալ լաբորատորիա

Առաջադրանքներ

1-Սնդիկի մեջ ամբողջությամբ ընկղմված գնդի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը 68Ն է: Որքա՞ն է գնդի ծավալը:
Արքիմեդյան ուժը՝ 68 Ն

Բանաձև՝
F = p × g × V

որտեղ՝
p = 13600 կգ/մ³ (սնդիկի խտությունը)
g = 10 Ն/կգ

Գտնենք ծավալը․

V = 68 / (13600 × 10)

V = 0.0005 մ³

Պատասխան՝ 0.0005 մ³

2-Ուժժաչափից կախված մետաղյա գնդի կշիռը օդում 680Ն էր, իսկ հեղուկի մեջ ընկղմելիս դարձավ 540 Ն: Որոշել մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժի մեծությունը:
Օդում կշիռը՝ 680 Ն
Հեղուկում կշիռը՝ 540 Ն

Արքիմեդյան ուժը հավասար է կշիռների տարբերությանը․

F = 680 — 540 = 140 Ն

Պատասխան՝ 140 Ն

3-Զսպանակից կախված 800գ զանգվածով մարմնի ծավալը 500սմ3 է: Ի՞նչ ցույց կտա ուժաչափը , եթե բեռն ամբողջությամբ իջեցնենք ջրի մեջ:
m = 800 գ = 0.8 կգ
V = 500 սմ³ = 0.0005 մ³

Մարմնի կշիռը օդում՝

P = mg = 0.8 × 10 = 8 Ն

Արքիմեդյան ուժը ջրում՝

F = 1000 × 10 × 0.0005 = 5 Ն

Ուժաչափի ցուցմունքը ջրում կլինի՝

P = 8 — 5 = 3 Ն

Պատասխան՝ 3 Ն

Տարրի զանգվածային բաժին

Դասագրքի հղումը՝ https://lib.armedu.am/files/resource/files/2023-08-30/4b898f4a19165dfe27edf7c506a9e2af.pdf

Էջ՝92

Թեմա՝ Տարրի զանգվածային բաժին

Screenshot
  1. Ի՞նչ ցույց տվեց ատոմի զանգվածային բաժինը միացությունում։

Տարրի զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե տվյալ տարրի զանգվածը ինչ մասն է կազմում ամբողջ նյութի զանգվածից։ Այն սովորաբար արտահայտվում է տոկոսներով։

  1. Ի՞նչ բանաձև են հաշվում տարրի զանգվածային բաժինը միացությունում։

Տարրի զանգվածային բաժինը հաշվում են հետևյալ բանաձևով․

ω(R) = n × A(R) / Mr

Եթե պետք է արտահայտել տոկոսներով, ապա՝

ω(R) = (n × A(R) / Mr) × 100%

  1. Հաշվիր տարրերի զանգվածային բաժինները (%) հետևյալ բանաձև ունեցող նյութերում՝ NO, P, SO2, HNO3, CuCO3։

NO
Mr = 14 + 16 = 30

N = 14/30 × 100% = 46.7%
O = 16/30 × 100% = 53.3%

P
Քանի որ նյութը կազմված է միայն ֆոսֆորից, ապա՝

P = 100%

SO2
Mr = 32 + 16×2 = 64

S = 32/64 × 100% = 50%
O = 32/64 × 100% = 50%

HNO3
Mr = 1 + 14 + 16×3 = 63

H = 1/63 × 100% = 1.6%
N = 14/63 × 100% = 22.2%
O = 48/63 × 100% = 76.2%

CuCO3
Mr = 64 + 12 + 16×3 = 124

Cu = 64/124 × 100% = 51.6%
C = 12/124 × 100% = 9.7%
O = 48/124 × 100% = 38.7%

  1. Եթե հայտնի է երկու տարրերից մեկի զանգվածային բաժինը (%) և տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները, ապա ինչպե՞ս կարելի է գտնել մյուս տարրի զանգվածային բաժինը։

Եթե նյութը կազմված է երկու տարրից, ապա նրանց զանգվածային բաժինների գումարը հավասար է 100%-ի։
Այսինքն՝ մյուս տարրի զանգվածային բաժինը գտնում ենք՝

100% − առաջին տարրի զանգվածային բաժինը։

  1. MgSO4, MgCl2, MgSO3, MgS, MgO քիմիական բանաձև ունեցող նյութերից որո՞ւմ է մագնեզիումի զանգվածային բաժինը ամենամեծը։

Հաշվենք մագնեզիումի զանգվածային բաժինը յուրաքանչյուր նյութում․

MgSO4
Mr = 24 + 32 + 64 = 120
Mg = 24/120 × 100% = 20%

MgCl2
Mr = 24 + 71 = 95
Mg = 24/95 × 100% = 25.3%

MgSO3
Mr = 24 + 32 + 48 = 104
Mg = 24/104 × 100% = 23.1%

MgS
Mr = 24 + 32 = 56
Mg = 24/56 × 100% = 42.9%

MgO
Mr = 24 + 16 = 40
Mg = 24/40 × 100% = 60%

Պատասխան՝ մագնեզիումի զանգվածային բաժինը ամենամեծը MgO նյութում է։

English March 30 – April 3

A Shepherd Boy tended his master’s Sheep near a dark forest not far from the village. Soon he found life in the pasture very dull. All he could do to amuse himself was to talk to his dog or play on his shepherd’s pipe.

One day as he sat watching the Sheep and the quiet forest, and thinking what he would do should he see a Wolf, he thought of a plan to amuse himself. His Master had told him to call for help should a Wolf attack the flock, and the Villagers would drive it away. So now, though he had not seen anything that even looked like a Wolf, he ran toward the village shouting at the top of his voice, “Wolf! Wolf!”

As he expected, the Villagers who heard the cry dropped their work and ran in great excitement to the pasture. But when they got there they found the Boy doubled up with laughter at the trick he had played on them. A few days later the Shepherd Boy again shouted, “Wolf! Wolf!” Again the Villagers ran to help him, only to be laughed at again.

Then one evening as the sun was setting behind the forest and the shadows were creeping out over the pasture, a Wolf really did spring from the underbrush and fall upon the Sheep.

In terror the Boy ran toward the village shouting “Wolf! Wolf!” But though the Villagers heard the cry, they did not run to help him as they had before. “He cannot fool us again,” they said.

The Wolf killed a great many of the Boy’s sheep and then slipped away into the forest.

Moral: If you keep lying, no one will believe you even if you are speaking the truth. Always speak the truth.

My moral
This story impressed me a lot because it shows how harmful lying can be. The shepherd boy first lied just to amuse himself, but in the end, it caused a real problem when a wolf really appeared and no one believed him. I was especially surprised that even a small lie can create serious consequences in important situations. The story teaches us that we should always tell the truth, because only then will people trust us. I also realized that it’s not good to play tricks with serious matters, and trust is hard to regain once it is lost. The story reminds us about responsibility: if you have a duty, you must take it seriously.


amuse- զվարճացնել
dull- ձանձրալի
tend- խնամել
shepherd’s pipe- այստեղ՝ դուդուկ
folck- ժողովուրդ
pasture- արոտավայր
double up- կրկնապատկել
trick- խաբել
creep out- սողոսկել դուրս
to spring- ցատկել
underbrush- թփերի միջից
fool- ստել, հիմարեցնել
slipp away- լուռ/ աննկատ փախչել, հեռանալPage  92
Chicken

Read and listen

Look at the photostory. Debbie is angry because Pete calls her ‘chicken. What do you think he means? Read and listen to find the answer.
Miss Bradley: Debbie? The people at Sunny Bank-you know, the home for old people want someone to give a talk. Could you do it?
Debbie: Me? Stand up and talk? I can’t do that
Miss B: Debbie, it’s not a big deal
Jess: Why not. Debbie?
mean, the old people aren’t going to laugh or be nasty
Debbie: No know. But
oh, I don’t know.Im sust not brave enough that’s all I can’t do and that’s that
Jess Here she comes. Go on. Pete.
Pete: OK. Well, look-it’s yellow Debbie. The school chicken
Debbie: I beg your pardon?
Pete I hear you won’t give a talk at Sunny Bank Ooh, all those stary olid peoplet it’s a bit pathetic, eh, Debbie?
Debbie Chicken? Pathetic? No
one calls me that!
Debbie:: Miss Bradliey? I’ve changed my mind. I want to do the talk after all.
Miss B. Good for you. Debbie. How about Friday, around 5 oiclock
Jess it worked! Well done, Pete
Pete Thanks. But I don’t think I can ever talk to Debbie again!
Mark the statements T (true) or F (false)

Jess is happy that Pete did what she wanted him to do.

The people at Sunny Bank want Debbie to give a presentation.

At first, Debbie doesn’t want to do a talk.

Jess tells Debbie that she’s not brave.

Debbie thinks the old people will laugh at her.

Pete tells Debbie that she’s not brave.

Debbie is very angry.

Later, Debbie tells Miss Bradley that she wants to do the talk.



Unit 12 – Check your progress

1. Grammar

a. Complete the sentences (be going to):

  1. It’s going to rain.
  2. My sister is going to help me with it.
  3. I am not going to watch television tonight.
  4. Are you going to wear your black jeans tonight?
  5. My parents are going to visit my grandfather at the weekend.
  6. Peter doesn’t like horses. He is not going to ride with us this afternoon.
  7. There’s a party next Friday night, and we are going to dance all night!

b. Complete with must or mustn’t:

  1. mustn’t
  2. must
  3. must
  4. mustn’t
  5. mustn’t
  6. must
  7. mustn’t

c. First conditional:

  1. help … will buy
  2. comes … will be
  3. complain … make
  4. have … will get

2. Vocabulary

a. Multi-word verbs:

  1. give up
  2. take up
  3. look it up
  4. picked on
  5. work out
  6. set up
  7. try … out

b. Adjectives (-ed / -ing):

  1. tired
  2. excited … boring
  3. frightening … frightened
  4. interesting … boring

Unit 13 – Travellers’ tales

1a. Match the words with the pictures:
1 → C (queue)
2 → F (bump into)
3 → E (bus stop)
4 → D (take off your shoes)
5 → B (kiss)
6 → A (cover your mouth)

Quiz – UK culture (true/false):

  1. T
  2. F
  3. T
  4. F
  5. T
  6. T

If you’re sick, you shouldn’t go to school.
When you have a cold, you should have chicken soup.
My doctor said I should exercise more.
One or two cookies are okay, but you shouldn’t eat a whole box.
You’ve been sick for two days. You should see a doctor.
Everyone should floss their teeth at least once a day.
You shouldn’t stay in the sun for too long. You’ll get burned.
If you have trouble sleeping, you shouldn’t drink coffee before bed.
Take a rest. You should not work so hard!
In hot weather, you should drink lots of liquids.
A healthy diet should include lots of vegetables.

Քիմիա 7 — Փետրվարի 9-13

ԹԵՄԱ — Մետաղական և ոչ մետաղական քիմիական տարրեր

Արդեն գիտեք, որ պարզ նյութերը կազմված են նույն տարրի ատոմներից, իսկ քիմիականտարրերը բաժանվում են երկու խմբի՝ մետաղների և ոչ մե- տաղների, ուստիև պարզ նյութերընույնպես կարող են լինել մետաղական և ոչ մետաղական:

 Մետաղական պարզ նյութերն օժտված են մի շարք ընդհանուր հատկություններով, «մետաղական» փայլ ունեն, թափանցիկ չեն, էլեկտրականության ու ջերմության լավհաղորդիչներ են, մեծ մասամբ պլաստիկ են. մուրճով հարվածելիս տափակում են ևսովորական պայմաններում պինդ վիճակում են (բացի սնդիկից):

Մետաղական տարրը ազատ վիճակում առաջացնում է մետաղ պարզ նյութը:

Մետաղներին համապատասխանող քիմիական տարրերը կոչվում են մետաղական տարրեր։ Օրինակ՝ ոսկի մետաղական տարին (ա) համապատասխանում է ոսկի մետաղական նյութը (բ)։

Screenshot

 Ոչ մետաղական պարզ նյութերը, ի տարբերություն մետաղների, «մետաղական» փայլ չունեն, կռելիությամբ օժտված չեն, էլեկտրականության ու ջերմության վատ հաղորդիչներ են ևսովորական պայմաններում կարող են լինել պինդ (բոր, ածխածին, ծծումբ և այլն), հեղուկ(միակ հեղուկ ոչ մետաղական պարզ նյութը բրոմն է) և գազային (ազոտ, թթվածին, քլոր ևայլն)։ Սովորական պայմաններում ոչ մետաղների մոլեկուլները կարող են կազմված լինելտարբեր թվով ատոմներից:

 Քիմիական տարրը ազատ վիճակում գոյություն ունի պարզ նյութի ձևով:

Ոչ մետաղներին համապատասխանող քիմիական տարրերը կոչվում են ոչ մետաղական տարրեր։ Օրինակ՝ ֆոսֆոր ոչ մետաղական տարրին (ա) համապատասխանում է ֆոսֆոր ոչ մետաղական նյութը (բ)։

Screenshot

Սակայն մետաղների և ոչ մետաղների միջև չի կարելի կտրուկ սահման դնել: Օրինակ՝մետաղական ծարիր տարրը կռելի չէ, իսկ ոչ մետաղ յոդն օժտված է մետաղական փայլով:

 Իսկ համընկնո՞ւմ են արդյոք քիմիական տարր և համապատասխան պարզ նյութհասկացությունները: Քիմիական գիտության զարգացմանը զուգընթաց, երբ պարզ դարձավ, որ նույն տարրը կարող է հանդես գալ մի քանի պարզ նյութերի ձևով, քիմիկոսները սկսեցին տարանջատել «քիմիական տարր» և «պարզ նյութ» հասկացությունները:

Արդեն ձեզ հայտնի է, որ քիմիական տարրն ատոմի որոշակի տեսակ է, որը բնութագրողմեծություններն են՝ ատոմի զանգվածը, շառավիղը, կառուցվածքը, ատոմային համարը (կարգաթիվը քիմիական տարրերի պարբերական համակարգում): Հասկանա լի է, որ ատոմըչի կարող ունենալ հալման և եռման ջերմաստիճաններ, գույն, կարծրություն, խտություն և այլ հատկություններ, որոնք հատուկ են ատոմների համախմբին՝ քիմիական նյութին:

Տարբերությունը քիմիական տարրի և պարզ նյութի միջև ավելի հստակ է դրսևորվումալոտրոպիա (այլակերպություն) երևույթով:

Քիմիական տարրի՝ մի քանի պարզ նյութերի ձևով հանդես գալու երևույթն անվանվում է ալոտրոպիա:

УРОКИ 7 КЛАССА 9-13 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. ЗАГАДКИ ПИРАМИД

1. САМОЕ ДРЕВНЕЕ ЧУДО СВЕТА

(текст урока — без изменений, можно вставлять целиком)

Пирамида Хеопса — крупнейшая из египетских пирамид, памятник архитектурного искусства Древнего Египта. Её возраст оценивается примерно в 4500 лет. Это самая северная и самая большая из трёх Великих египетских пирамид в Гизе.
На протяжении более трёх тысячелетий пирамида была самой высокой постройкой на Земле. Её высота составляла 146 метров. Сегодня высота пирамиды — 138 метров. Пирамида осела под своим весом.
В пирамиде два с половиной миллиона каменных блоков. Самый тяжёлый гранитный блок пирамиды весит около тридцати пяти тонн.
Первоначально пирамида была облицована плитками известняка белого цвета. Верх пирамиды украшал позолоченный камень. Пирамида сияла на солнце персиковым цветом.
Некоторые исследователи считают пирамиду астрономической обсерваторией. Главные коридоры пирамиды точно указывают на Полярную звезду, а коридоры южной стороны — на звезду Сириус.
Великие пирамиды — это царские гробницы. Египтяне верили, что после смерти фараон поднимается на небо и становится богом.
Арабская пословица гласит: «Всё на свете боится времени, а время боится пирамид».


ЗАДАНИЕ 2

Раскройте скобки и запишите предложения

  1. Пирамида Хеопса стала памятником архитектурного искусства Древнего Египта.
  2. Пирамида является самым древним чудом света.
  3. Некоторые исследователи считают пирамиду обсерваторией.
  4. Фараон отмечал границы своего государства небольшими пирамидами.
  5. Пирамида стала вечным памятником фараону.

ЗАДАНИЕ 3

Найдите в тексте ответы на вопросы

  1. Некоторые исследователи считают пирамиду астрономической обсерваторией, потому что её коридоры указывают на Полярную звезду и звезду Сириус.
  2. Для фараонов было важно строить пирамиды, потому что они верили в бессмертие и хотели сохранить своё имя навечно.
  3. Пирамиде Хеопса около 4500 лет.
  4. Высота пирамиды Хеопса первоначально составляла 146 метров.

4. КАК ЕГИПТЯНЕ СТРОИЛИ ПИРАМИДЫ

(текст урока — без сокращений)

На протяжении многих лет продолжались споры о том, как египтяне строили пирамиды.
Международная группа археологов обнаружила в карьере Хатнуба следы наклонной дороги, по которой поднимали огромные каменные блоки.
Система состояла из центральной рампы, по обе стороны которой находились лестницы и отверстия для деревянных столбов. Каменные блоки помещали на салазки и тянули с помощью верёвок.


ЗАДАНИЕ 5

Согласны ли вы с тем, что… (ответы)

  1. Да, пирамида Хеопса самая большая из египетских пирамид.
  2. Нет, пирамиду не строили сто лет.
  3. Нет, пирамиду строили не для удивления соседей, а как гробницу фараона.
  4. Нет, в пирамидах фараоны не жили.
  5. Да, пирамиду складывали из гигантских каменных блоков.
  6. Нет, каменные блоки не несли на руках тысячи рабов.

ЗАДАНИЕ 6

Измените предложения по образцу

  1. Забор длиной двадцать пять метров — двадцатипятиметровый забор.
  2. Рабочий день, который длится восемь часов — восьмичасовой рабочий день.
  3. Каникулы, которые длятся три месяца — трёхмесячные каникулы.
  4. Перерыв, который длится два часа — двухчасовой перерыв.
  5. Девочка, которой двенадцать лет — двенадцатилетняя девочка.
  6. Стол длиной два метра — двухметровый стол.
  7. Здание с шестнадцатью этажами — шестнадцатиэтажное здание.
  8. Окно высотой три метра — трёхметровое окно.
  9. Мужчина, которому тридцать шесть лет — тридцатишестилетний мужчина.

УРОК 2. ТАИНСТВЕННЫЕ ДРЕВНИЕ СООРУЖЕНИЯ

СТОУНХЕНДЖ

(текст урока — оставлен полностью, разделён абзацами)

Стоунхендж — это группа гигантских камней, установленных по кругу недалеко от Лондона.
Он ориентирован на день зимнего солнцестояния.
Некоторые исследователи считают Стоунхендж древней обсерваторией.
Существует версия, что это кладбище.
Остаётся загадкой, как доставляли камни весом до 25 тонн.


ЗАДАНИЕ 2 (к уроку 2)

Подберите определения и составьте словосочетания

Загадочные камни
Древняя загадка
Каменный круг
Народные праздники
Зимнее солнцестояние
Древняя обсерватория
Огромный вес
Неопознанные объекты
Таинственное место


ЗАДАНИЕ 3

Допишите предложения

  1. Недаром Стоунхендж называют восьмым чудом света.
  2. Стоунхендж мог быть древним храмом.
  3. Стоунхендж сооружён древними людьми.
  4. Как доставили тяжёлые камни — остаётся загадкой.
  5. Некоторые исследователи считают, что Стоунхендж является обсерваторией.
  6. Остаётся тайной, как доставляли многотонные камни.
  7. Очевидцам удалось снять НЛО над Стоунхенджем.

КАРАУНДЖ

(текст урока — без сокращений)

Караундж — уникальный памятник каменного века в Армении.
Он состоит из более чем двухсот камней с отверстиями.
Учёные считают, что Караундж мог быть древнейшей обсерваторией.
Памятник остаётся загадкой и вызывает споры.


ЗАДАНИЕ 7

Согласны ли вы с тем, что… (ответы)

  1. Нет.
  2. Нет.
  3. Да.
  4. Да.
  5. Нет.
  6. Да.

ЗАДАНИЕ 8

Перепишите предложения, раскрывая скобки

  1. Академик Парис Геруни занимался древними сооружениями Армении.
  2. Туристы восхищались древними рисунками.
  3. Предки интересовались звёздным небом.
  4. Караундж был древнейшей обсерваторией.
  5. Учёные занимались научными наблюдениями.
  6. Караундж является удивительной загадкой древности.


    Мои впечетлении
    Этот урок был посвящён загадочным древним сооружениям мира. В нём рассказывалось о пирамиде Хеопса как о самом древнем чуде света, её назначении и способах строительства. Учащиеся узнали, почему пирамиды имели важное значение для фараонов и какие тайны они до сих пор хранят. Также урок познакомил с таинственным Стоунхенджем и его связью с астрономическими явлениями. Отдельное внимание было уделено армянскому памятнику Караундж, который считается одним из самых древних и загадочных сооружений.

English in mind page 61

C (լրացնել երկխոսությունը present continuous-ով)

  1. We’re going to Thailand!
  2. We’re leaving on 8 May.
  3. First we’re flying to Bangkok.
  4. And are you staying in Bangkok?
  5. We’re moving on to Chang Mai.
  6. We’re doing some work at the elephant conservation centre!
  7. What are you doing there?
  8. We’re looking after the elephants.
  9. We’re doing things like washing them and cleaning their feet.
  10. Are all your family coming with you?

2. Grammar (Complete the sentences with present continuous form)

  1. I ’m visiting my grandparents in Rome next year.
  2. Come to our place next Saturday. We are having a party.
  3. Mum is taking my sister to London on Thursday. They are leaving early in the morning.
  4. A: Are you going out tonight?
    B: No, I am staying at home.
  5. My brother is not coming on holiday with us this year. He is working in a shop for six weeks.
  6. I’ve got toothache, so I am seeing the dentist tomorrow.

Սելիա Թաքսթեր:Փոքրիկ Պիկոլայի Ամանորի վերլուծութուն

Պիկոլան փոքրիկ աղջիկ է, որը ապրում է Իտալիայում իր մոր հետ հին քարե տանը։
Նրանք շատ աղքատ են, և մայրիկը աշխատում է ուրիշների հատակն ու հագուստն լվանալով գումար վաստակելու համար։Պիկոլան շատ է մենակ և խաղում է հին տիկնիկով, որը մայրիկը գտել է փողոցում։Նրա բակի պատի փոքր անցքից նա նայում է հարևանի այգին, որտեղ երբեք մարդ չէր լինում։Ամերիկացի երեխաները տեղափոխվում են այդ այգի, և Պիկոլան նրանց հետ ընկերանում է։
Սկզբում երեխաները վախենում են Պիկոլայի սև աչքերից, բայց հետո սկսում են խաղալ և զրուցել նրա հետ։ Երեխաների հայրն ընդլայնում է պատի անցքը, և Պիկոլան ազատ խաղում է բակում։
Պիկոլան շատ է ուրախանում, երբ ընկերները նրան միրգ ու քաղցրավենիք են տալիս անցքի միջով։
Ամանորի նախօրեին Պիկոլան կոշիկի մեջ դնում է գուլպան նվերի համար, և գտնում է ծիծեռնակ։
Ծիծեռնակը իր թարմ և կենդանի լինելու պատճառով ամենամեծ ուրախությունն է Պիկոլայի համար։
Պիկոլան իր ուրախությունը կիսում է ընկերների հետ, և բոլորը միասին երջանիկ օր են անցկացնում։

Հռոմ

Վաղ Հռոմը հիմնադրվել է Հռոմուլոսի կողմից և ղեկավարվում էր արքաների ու ծերակույտի միջոցով, որտեղ մեծ նշանակություն ունեին պատրիկներն ու պլեբեյները։ Արքաները ունեին ռազմական և վարչական լիազորություններ, իսկ պլեբեյներն իրենց իրավունքների պաշտպանության համար ստեղծեցին ժողովրդական տրիբունների ինստիտուտը։ Հռոմը աստիճանաբար զարգացավ որպես հանրապետություն և նվաճեց Ապենինյան թերակղզու բազմաթիվ ցեղեր, այդ թվում՝ էտրուսկներ, լատիններ և սաբիններ։ Հռոմի զորությունը և ռազմական հաղթանակները Կարթագենի նկատմամբ բարձրացրին նրա դիրքը Հյուսիսային Աֆրիկայում և Միջերկրականում։ Հռոմեական կայսրությունը ձևավորվեց, երբ Օկտավիանոսը կենտրոնացրեց իշխանությունը և սկսվեց պրինցիպատ շրջանը։ Արևմտյան Հռոմը աստիճանաբար թուլացավ ներքին կոռուպցիայի, ֆինանսական խնդիրների և գերմանական ցեղերի ներխուժումների պատճառով։ Վերջապես, 476 թվականին արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը փլուզվեց, մինչդեռ Կոստանդնուպոլիսում շարունակվեց արևելյան կայսրությունը։

Առաջադրանք 1։ Վաղ Հռոմը (էջ 63-66)

  • Հիմնական փուլեր․ Հռոմի քաղաքակրթությունը սկիզբ է առել Ապենինյան թերակղզում, մոտավորապես Ք. ա. 8-րդ դարում։ Ըստ ավանդության՝ Հռոմը հիմնադրվել է Հռոմուլոսի և Ռեմուսի կողմից, որոնցից Հռոմուլոսը դարձել է առաջին արքան։
  • Համակարգեր․ Վաղ Հռոմում իշխանությունը բաժանված էր հետևյալ կերպ՝
    • Ծերակույտ – տոհմերի ավագներից կազմված խորհրդարան, որ վերահսկում էր արքաներին։
    • Պատրիկներ – տոհմային ավագանու ներկայացուցիչներ։
    • Պլեբեյներ – քաղաքացիական իրավունքներից զուրկ խավ, որի համար հետագայում ստեղծվել են ժողովրդական տրիբունների պաշտոնները։
    • Մագիստրատուրա – գործադիր իշխանության մարմինների համակարգ։
  • Արքաների իշխանությունը։ Վաղ Հռոմում արքաները ունեին ռազմական և վարչական լիազորություններ, սակայն իրենց իշխանությունը վերահսկվում էր ծերակույտի կողմից։

Եզրակացություն․ Վաղ Հռոմը սկսել է որպես փոքր թերակղզային պետություն, որի քաղաքական կյանքը հիմնված էր արքաների, տոհմերի ավագանու և հասարակ ժողովրդի փոխկապակցվածության վրա։


Առաջադրանք 2։ Հռոմեական կայսրության առաջացումն ու հզորացումը (էջ 66-68)

  • Հանրապետություն → կայսրություն․ Հռոմը սկսեց զարգանալ որպես հանրապետություն, սակայն երկարատև պատերազմները և ներքին խնդիրները ստեղծեցին պայմաններ մեկ զորավարի՝ Հուլիոս Կեսարի, իշխանության կենտրոնացման համար։
  • Հզորացման փուլեր․
    • Հռոմը նվաճեց ամբողջ Ապենինյան թերակղզին, հաղթեց Էտրուսկներին, լատիններին և սաբիններին։
    • Կարթագենի հետ տեղի ունեցած պունիական պատերազմները (Հաննիբալի գլխավորությամբ) բերեցին Հռոմին հյուսիսային Աֆրիկայի և Սիցիլիայի վերահսկողություն։
  • Կայսրության սկզբնավորումը․ Հուլիոս Կեսարի սպանությունից հետո՝ Օկտավիանոսը դարձավ միանձնյա կառավարիչ, ստանալով պրինցիպտի դիրքը (Ք. ա. 27–Ք. հ. 14 թթ.)։
  • Հռոմեական հեղինակությունը․ Հզորացումը ապահովվեց զորքի, օրենքների, վարչական համակարգի ու ճանապարհների ստեղծմամբ։

Եզրակացություն․ Հռոմը կայսրություն դարձավ այն ժամանակ, երբ ռազմական և քաղաքական լիդերները կենտրոնացրին իշխանությունը, սակայն պահպանեցին հանրապետական համակարգի որոշ ձևեր։


Առաջադրանք 3։ Արևմտյան Հռոմեական կայսրության թուլացումը և անկումը (էջ 69-72)

  • Թուլացման պատճառներ․
    • Ներքին կոռուպցիա և վարչական խզում
    • Գանձարանի դեֆիցիտ, ծանր հարկաբաշխում
    • Գաղութների և սահմանների պաշտպանության դժվարություններ
  • Կայսերների փորձեր․
    • Դիոկղետիանոսը ստեղծեց դոմինատ համակարգ՝ միանձնյա կառավարման և պրովինցիաների կառավարում։
    • Կոստանդիանոս Մեծը հիմնեց Նոր Հռոմը (Կոնստանդնուպոլիս) և ընդունեց քրիստոնեությունը։
  • Արևմտյան Հռոմի անկումը (476 թ.)
    • Պարսից և գերմանական ցեղերի ներխուժումները
    • Հռոմի քաղաքակրթության և վարչակազմի անկում
    • Կոլիզեումում ու հրապարակներում սփոփանքի համար կազմակերպվող գլադիատորների մարտերը՝ նշան վկայում հասարակության ծանր իրավիճակի մասին

Եզրակացություն․ Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը աստիճանաբար թուլացավ ներքին անկարգությունների և արտաքին ճնշումների պատճառով և վերջապես անկում ապրեց 5-րդ դարում։