1. Տրված բառերից նոր բառեր կազմի՛ր —ական կամ —ային ածանցներով:

Օրինակ՝

մանուկ — մանկական

Լեռն- լեռնային, քաղաք-քաղաքային-քաղաքական, անձրև-անձրևային, բարեկամ-բարեկամական, շուն-շնական, անձ(ն)-անձնային,անձնական, զինվոր-զինվոորական ցամաք-ցամաքային, ծնունդ-ծննդկական, տուն-տնական,տնային, անապատ-անապատային, դև-դիվային, դյուցազն-դյուցազնական, աղաչ(ել)-աղաչական, հրեշտակ-հրեշտակային, ստրուկ-ստրկական, պետ-պետական, տոհմ-տոհմական, տոհմային, հանրապետ(ություն)-հանրապետական, խորհուրդ-խորհրդական, խորհրդային:

2. Փակագծերում տրված բառերից մեկն ընտրի՛ր ու պահանջվող ձևով գրի՛ր հարցում արտահայտող բառի փոխարեն:

Զարդասեղանին ինչե՞ր էին դրված : Զարդասեղանին սանրեր էին դրված: (Սանր, սանրել)

Թե մազերը ի՞նչ աներ ու լվացվեր, կտեսնեիք, որ սիրուն երեխա է: Թե մազերը սանրեր ու լվացվեր, կտեսնեիք, որ սիրուն երեխա է:(Սանր, սանրել)

Նվերը մի գեղեցիկ ի՞նչ էր: Նվերը մի գեղեցիկ սանր էր: (Սանր, սանրել)

Նա մի շատ բարի ո՞վ էր: Նա մի շատ բարի կախարդ էր: (Կախարդել, կախարդ)

Եթե իրոք ի՞նչ աներ, մուկ կդառնայիր: Եթե իրոք կախարդեր, մուկ կդառնայիր:(Կախարդել, կախարդ)

Եկողն ամենաչար ո՞վ էր: Եկողնի ամենաչար կախարդ էր: (Կախարդել, կախարդ)

Հավաքվեցին չար ու բարի ովքե՞ր: Հավաքվեցին չար ու բարի կախարդներ: (Կախարդել, կախարդ)

Պատին մի աղջկա ի՞նչ էր կախված: Պատին մի աղջկա նկարն էր կախված (Նկարել, նկար)

Սիրով որ ի՞նչ աներ, նկարը սիրուն կստացվեր: Սիրով, որ նկարեր, նկարը սիրուն կաստացվեր: (Նկարել, նկար)

3. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Սևանա լճի խնդիրն այսօր հուզում է յուրաքանչյուր քաղաքակիրթ մարդու: Սևանի ջրի մակարդակը տասնյակ տարիների ընթացքում իջել է: Ջրի կորստի հետ առնչվում են մի շարք այլ էական հարցեր: Առանձին ուշադրության է արժանի ջրավազանի կենդական աշխարհի պահպանության խնդիրը:

4. Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր: Նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Օրինակ՝

գգույշ + անալ — գգուշանալ (ույ-ը դարձել է ու):

Ա. Բազում-բազմապտիկ, ամուր-ամրանալ, բույր-բույրավետ, կապույտ-կապուտակ, բույս-բուսական, ողջույն-ողջանալ, որդի-որդիակա-որդիակ, ոսկի-ոսկյա:

Բ. -պատիկ, -անալ, -ավետ, -ական, ակ, յա:

 5. Որ դարձվածքների  իմաստն է սխալ բացատրված:

1. ժամավաճառ լինել – իզուր ժամանակ վատնել
   2.երեսից կախվել – թախանձել
   3.արյունը ջուր դառնալ – սահմռկել
   4.աչքերը փակել – ժպտալ
   5. աչքը ջուր կտրել – կարոտով, անհամբերությամբ սպասել
   6. անձյուն ձմեռ – անճարակ մարդ
   7. գլխարկը գետնովը տալ – նորաձև հագնվել
   8. գլխին տալ — ուրախանալ:

Прочитайте рассказ . Как Владик помог своему другу исправить оценки в школе?

Ответьте на вопросы.

  1. Какую передачу слушал  Владимир вместе со своими родителями? Владимир слушал передачу Концерт По Заявкам.

   2. Почему  Владимир не поверил своим ушам? Его друг в передаче сказал что он впервые получил пятерку.

    3. Что случилось с мамой , когда она услышала поздравления по радио? Мама Владимира очень обрадоволась.

    4. Что сказал Владимир  Владику ? Владимир сказал. -Владик ты с ума сошел.

     5. Что предложил сделать Владик? Владик предложил. -давай приходи ко мне будем зделат уроки.

Охарактеризуйте  героев  рассказа. Прочитайте  данные ниже слова , какие из них  подойдут  для описания характера Вовки, а какие — Владимира.

Ленивый, спокойный, обидчивый, умный, вспыльчивый, трудолюбивый, готовый придти на    помощь, настоящий друг.
Вовка.
ленивий
обидчивый
умный
вспыльчивый

Владимир
обидчивый
готовый придти на помощь
настоящий друг
трудолюбивый,

Почему  Вовка не согласился  с мамой ,когда  она назвала Владика  настоящим другом? Потому что он сказал не правду.
Что подумал Вовка о своём друге? Что он хочет маме сказать что он не друг а гад. Всегда ли  друзья  правильно понимают друг друга? Нет не всегда
Что  делать ,если  близкие люди вас  не понимают? Обеснить.

Придумайте продолжение рассказа  какой  разговор мог бы  произойти        между  друзьями? Разыграйте инсценировку.
Были две друзья
Однажди Лиана пришол к математичке и сказала
-Аня Сергеявна почему Карина всегда получает двойку.
-Потому что она не готова , сказала Аня Сергеявна
-ладно сказала Лиана.
Через час, она шла подруге домой и видит что Карине нет дома.
-Где она, подумала Лиана. И видит грустню Мама Карине.
-Что случилось тёта Лера.
-Да Карина заболела, сказала Мама Карини.
-А каком она в болнице. спросила Лиана .
-Там в лево. Сказала Мама Карини.
Спасибо тёта Лера.
Она шла в болницу, но Лиана думала что Карина будет грустной и зделала сюуприз.
Карина попросила включить телевизор и видит что её подруга Лиана говорит про её, -Карина привет если смотришь меня щас то я хотела сказать ты лучшая и не грусти, и вскорее выздоровлевай а то математичка опять двойку на дневнике напишет. Карина посмеяался. Через 4 дня она была здорова и пришла в школу с любимой подругой.

1. Вместо точек вставьте пропущенные слова из слов для справок.

У нас не была дома и мы не смогли открыть дверь. Туристы хотели зажечь костёр , но у них не было зажигалки    .  У стола стояло пять дневников . В школьной     библиотеке   много интересных книг .     Без воды по  горячем песку идти  было      трудно.  В  этих  местах без воды не обойтись.

Родительный падеж существительных  (кого? чего?)

По радио опять звучал голос ( кого?)   Владика.

В конце урока учительница  ответила на вопросы ( кого?)  учеников.

За окном шумели листья  ( чего?)          деревьев.

По радио передавали песни по заявкам ( кого ?) слушателей.

Мужской  род , множественное число  .     Окончания       —  , ов ,ей                            Нет  ( кого? чего?)

     Пап , дядей , дедушек ,мальчиков ,столов ,коней , диванов.

Женский род множественное  число.   Окончания    — , ей.

Нет ( кого ? чего?)

Мам ,тёть ,парт ,ночей ,мышей ,тетрадей ,фамилий.

Средний род , множественное число. Окончания -, ей , -ев.

Нет ( кого? чего ? )

Окон ,морей ,полей , деревьев ,имён ,знамен.

2. Запишите по десять существительных  множественного числа мужского , женского , среднего  рода.

1. Говорят ,что человек стоит ровно столько , сколько стоит его слово. Или будь верным своему слову, или не обещай .Это очень мудрая и справедливая пословица. Прежде всего она нас учит ответственности. Предупреждает , что нельзя давать другим пустых обещаний . А если уж мы произнесли заветные слова ,то тогда сказанное непременно стоит претворить в жизнь. В наше время данное утверждение абсолютно не утратило своей актуальности ,поскольку многие современные люди совершенно забыли , что такое слово чести. Они часто говорят о том , чего заведомо не могут исполнить .Поступая так, они надеются расположить к себе окружающих, завладеть их вниманием. Но на самом деле просто обманывают их. Любые обещания всегда должны исполняться , поскольку иначе это приводит к разочарованию. Мы разочаровываемся в тех кто не держит слово, и со временем перестаем доверять таким людям ,не желаем дружить и или даже просто общаться с ними.

Прочитайте рассказ . Скажите почему Валерка не захотел пойти с папой кататься на лыжах

1․Скажите, как вы понимаете следующие слова и выражения.
Так получилось-так случилось

назначить встречу-договорится о встрече

перенести встречу- перенести дату встречи

растеряться- загрустить

взгляд наткнулся- заметил

2․Найдите корни в следующих словах и подберите к ним слова с тем же
корнем по образцу.
Образец: лыжи; лыжи – лыжник, лыжный.
Солнце-солнечный

свет-светлый

работа- работник

встреча- встречный

утро-утренник утренний

ночь-ночник ночьной

влететь-перелётный

играть-игровой игрушечный

позвонить- звон-звонкий

3․Подберите антонимы к данным словам из текста и составьте с ними
предложения. Наиболее удачные предложения запишите.
Чёрный-белий

будущий-прежний

дешевле-дороже

медленнее-быстрее

вспомнить-забыть

прийти-уйти

вечер-утро

быстро-медлино
старый-молодой

4. Найдите ответы на вопросы в тексте и прочитайте их.

Почему Валерка ждал субботы с нетерпением?

Валерка ждал субботы с нетерпением потому что он хотел провести время с папой.

Какая в этот день была погода? В этот день был снег.

Какой разговор произошёл у Валерки с папой?

в этот день оказалось что у папы была важная встреча.

Что сделал Валерка с недостроенной моделью корабля?

Валерка снял корабль из полки и бросил его в мусорку.

Что предложил Валерке папа, чтобы помириться?

Папа предложил Валерке чтобы они бы сегодня пошли кататься на лыжах.

Почему Валерка не пошёл гулять с папой на следующий день?

Валерка не пошёл гулять с папой на следующий день потому что он договорился с другом чтобы они пошли играть.

5. Ответьте на вопросы.

О чём договорились Валерка и его папа?

Валерка договорился с папой чтобы они в субботу пошли в парк кататься на лыжах.

Почему папа не сдержал слово?

Папа не сдержал слово потому что его позвали на работу.

Какие слова Валерки заставили папу растеряться?

Валерки расстроится из за слово папы потому что они не пошли в парк кататься на лыжах.

Как изменилось настроение Валерки, когда папа отказался идти с ним в парк?

Валерка очень расстроился когда папа отказался идти с ним в парк.

5. Почему Валерка не простил папу?

Валерка не простил папу потому что он обиделся на него.

Как вы считаете, правильно ли он поступил?

Мне кажется что Валерка правильно поступил когда не пошел гулять с папой.
Можно ли обижаться на близких тебе людей?

Мне кажется нельзя обижаться на своих близких тебе людей.

Что значит «быть хозяином своего слова»?

Быть хозяином своего слова означает что нужно отвечать всегда за свои слова.

6. Согласны ли вы с тем, что…

В субботу Валерка пошёл кататься с папой на лыжах. нет

У Валеркиного папы в субботу была важная встреча. да

Валерка был капризным мальчиком и мешал папе работать. нет

У взрослых бывают важные дела, и дети должны это понимать. да

Если ты что-то пообещал, ты должен сдержать слово. да

ПРОВЕРКА ЗНАНИЙ.

Не давай обещание, если не можешь их выполнить.

Заняться спортом требует силы.

Нужно много трудиться, чтобы давать хороших результатов.

Только тот достигает вершины, кто не жалеет время.

Чтобы достигнуть вершины, нам пришлось подниматься два часа.

Лучше не давай обещания , чем не сдержать слово.

Я бы с удовольствием тебе помог, но у меня нет этой возможности.

Марина могла бы добиться больших успехов, в рисовании если бы занималась этим серьезно.

Թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաներն անվանում են օքսիդացման ռեակցիաներ, իսկ դրանց հետևանքով ստացվող նյութերը՝ օքսիդներ:

Այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է, կոչվում են օքսիդներ:

Օքսիդներ կարող են առաջանալ և՛ մետաղների, և՛ ոչ մետաղների՝ թթվածնի հետ միացումից:

Օրինակ

—ածխածինը՝ (C)-ն միանալով թթվածնին առաջացնում է ածխածնի օքսիդ կամ ածխաթթու գազ՝ CO2:

—պղինձը՝ (Cu) -ը միանալով թթվածնին առաջացնում է պղնձի օքսիդ՝ CuO:

Օքսիդների ստացումը և դրանց վիճակը։

Օքսիդները սովորական պայմաններում կարող են լինել պինդ, հեղուկ և գազային:

Մետաղների օքսիդները սովորական պայմաններում պինդ նյութեր են:

Ոչ մետաղների օքսիդները սովորական պայմաններում կարող են լինել.

 —պինդ՝ P2O5

— հեղուկ՝ H2O

— գազ՝CO2

Օքսիդները ստացվում են ոչ միայն պարզ, այլ նաև բարդ նյութերը թթվածնով օքսիդացնելիս։

Օրինակ

Բնական գազը բարդ նյութ է, որի այրման ժամանակ ստացվում է երկու տեսակի օքսիդ՝ ջուր՝ H2O և ածխաթթու գազ՝ CO2։

Օքսիդները մեր շրջապատում: Դրանց կիրառությունը։

Մեր շրջապատում կան բազմաթիվ օքսիդներ՝ ջուր՝ H2O (ջրածնի օքսիդ), ածխաթթու գազ՝CO2 (ածխածնի օքսիդ), ավազ՝SiO2 (սիլիցիումի օքսիդ) և այլն։ Բազմաթիվ հանքատեսակներ նույնպես պարունակում են օքսիդներ։

Շինարարության մեջ կիրառվում են չհանգած կիրը ՝ CaO և ավազը՝ SiO2: Դրանք կիրառվում են նաև ցեմենտի, բետոնի և ապակու արտադրությունում:

Խեցեգործության մեջ և մետաղական ալյումին ստանալիս օգտագործում են կավի հիմնական բաղադրամասը՝ ալյումինի օքսիդը՝ Al2O3, իսկ երկաթի օքսիդից՝ Fe2O3-ից ստանում են երկաթ՝ (Fe):

Նորագույն կապի միջոցներում կիրառվող մանրաթելերը պատրաստվում են բարձր մաքրությամբ սիլիցիումի և ալյումինի օքսիդներից:

Հանքային  ջրերի գազավորման  և հրուշակեղենի արտադրության մեջ լայն կիրառություն ունի ածխաթթու գազը՝ CO2-ը:

Կան նաև թունավոր օքսիդներ. ծծմբի օքսիդը՝ SO2, ազոտի օքսիդը՝ NO2, շմոլ գազը (CO), արսենի օքսիդը՝ մկնդեղը՝ As2O3:

Հարցեր

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ:
    Օքսիդներ, երկտարր միացություններ են, որոնք բաղկացած են որևէ տարրի և թթվածնի ատոմներից:
2. Ո՞րն է օքսիդացման ռեակցիան:
   Թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաները օքսիդացման ռեակցիաներ են:
3. Ի՞նչ կիրառություն ունեն օքսիդները:
   Օքսիդները ստացվում են ոչ միայն պարզ, այլ նաև որոշ բարդ նյութեր թթվածնով օքսիդացնելիս:
4. Բերել կենցաղում մեզ հանդիպող օքսիդների օրինակներ, բացատրել դրանց կիրառումը արդյունաբերության մեջ:
   Չհանգած կիրը և ավազը օգտագործվում են շինարարության մեջ:

1․Скажите, как вы понимаете следующие слова и выражения.
Так получилось; назначить встречу, перенести встречу; растеряться; взгляд
наткнулся.

2․Найдите корни в следующих словах и подберите к ним слова с тем же
корнем по образцу.
Образец: лыжи; лыжи – лыжник, лыжный.
Солнце, свет, работа, встреча, утро, ночь, влететь, играть, позвонить.

3․Подберите антонимы к данным словам из текста и составьте с ними
предложения. Наиболее удачные предложения запишите.
Чёрный, будущий, дешевле, медленнее, вспомнить, прийти, вечер, быстро,
старый.

4. Найдите ответы на вопросы в тексте и прочитайте их.

Почему Валерка ждал субботы с нетерпением? Какая в этот день была
погода? Какой разговор произошёл у Валерки с папой? Что сделал
Валерка с недостроенной моделью корабля? Что предложил Валерке папа,
чтобы помириться? Почему Валерка не пошёл гулять с папой на следующий
день?

5. Ответьте на вопросы.

О чём договорились Валерка и его папа? Почему папа не сдержал
слово? Какие слова Валерки заставили папу растеряться? Как изменилось
настроение Валерки, когда папа отказался идти с ним в парк? 5. Почему
Валерка не простил папу? Как вы считаете, правильно ли он поступил?
Можно ли обижаться на близких тебе людей? Что значит «быть хозяином
своего слова»?

6. Согласны ли вы с тем, что…

В субботу Валерка пошёл кататься с папой на лыжах. У Валеркиного
папы в субботу была важная встреча. Валерка был капризным мальчиком и
мешал папе работать. У взрослых бывают важные дела, и дети должны это
понимать. Если ты что-то пообещал, ты должен сдержать слово.

Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնք ընթանում են ջերմության և լույսի անջատմամբ, կոչվում են այրում: Այրումն օքսիդացման ռեակցիա է:

Այրման համար անհրաժեշտ պայման է թթվածնի առկայությունը: 

Սովորաբար, որպեսզի այրում տեղի ունենա, հարկավոր է նյութը տաքացնել մինչև նրա բռնկվելը:

Այն ջերմաստիճանը, որի դեպքում տեղի է ունենում նյութի բռնկումը, կոչվում է բռնկման ջերմաստիճան: Տարբեր նյութեր բռնկվում են տարբեր ջերմաստիճաններում:

Կան նաև նյութեր, որոնք բոցավառվում են առանց տաքացնելու՝ ինքնաբերաբար: Նման նյութերի՝ բենզինի, կերոսինի, եթերի, ացետոնի գոլորշիների, բնական գազի հետ պետք է շատ զգույշ վարվել:

Վառելանյութ։ Վառելանյութի տեսակները: Դրանց լրիվ և թերի այրումը

Հեշտ բռնկվող նյութերը, որոնք այրվելիս անջատում են մեծ քանակությամբ ջերմություն, կոչվում են վառելանյութեր: Վառելանյութ լինելու համար նյութը ոչ միայն պետք է լավ այրվի՝ անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն, այլև՝ լինի էժան և շատ: Վառելանյութերը լինում են պինդ, հեղուկ և գազային: Պինդ վառելանյութեր են՝ քարածուխը, տորֆը, փայտը և այլն: 

Հեղուկ վառելանյութեր են՝ բենզինը, կերոսինը, մազութը, սպիրտը և այլն:  

 Գազային վառելանյութեր են՝ բնական գազ, ջրածինը: 

  Վառելանյութի արդյունավետությունը գնահատվում է այրման տեսակարար ջերմությամբ: 

Այրման տեսակարար ջերմություն կոչվում է 1 կգ վառելանյութի լրիվ այրումից անջատվող ջերմության քանակը: Տարբեր վառելանյութերի այրման տեսակարար ջերմությունը կարելի է որոշել աղյուսակից:  Պինդ վառելանյութերի այրման հետևանքով մեծ քանակությամբ մոխիր և այլ թափոններ են ստացվում: Այդ առումով առավել արդյունավետ է հատկապես գազային վառելանյութի օգտագործումը, որն այրվում է գրեթե լրիվ: Վառելանյութերի այրման ընթացքում անջատվում է մեծ քանակությամբ ածխաթթու գազ, ինչպես նաև ծծմբի և ազոտի օքսիդները, որոնք աղտոտում են մթնոլորտը: 

 Ուշադրություն

Վառելանյութերից օգտվելիս պետք է պահպանել անվտանգության կանոնները:

1. Բոլոր տեսակի վառելանյութերը պետք է պահել կրակից և ջերմության աղբյուրներից հեռու:   

 2. Վառելանյութն այրելիս պետք է կարգավորել վառարան մտնող օդի քանակը: Եթե օդի ծավալն անհրաժեշտից պակաս լինի, ապա տեղի կունենա վառելանյութի թերի այրում և ածխաթթու գազի հետ մեկտեղ կառաջանա խիստ թունավոր «շմոլ գազ» (CO):   
 3. Եթե սենյակում կա վառարան, ապա ժամանակ առ ժամանակ սենյակը պետք է օդափոխել: Դրանով դուք սենյակից կհեռացնեք CO2 և CO գազերը և նոր օդ կներմուծեք՝ լրիվ այրում ապահովելու համար:  
4. Եթե բնակարանում գազի հոտ զգացվի, պետք է անմիջապես փակել գազի փականը, բացել բոլոր պատուհանները: Ոչ մի դեպքում չմիացնել էլեկտրականություն, քանի որ կայծից պայթյուն և հրդեհ կառաջանա: 
5. Բոլոր հիմնարկներում, ձեռնարկություններում, քիմիական լաբորատորիաներում, պարտադիր է կրակմարիչներ ունենալ:   

 Ուշադրություն

Եթե այնուամենայնիվ առաջացել է հրդեհ, ապա.

1.  Խուճապի չմատնվե՛ս:

2.  Անմիջապես զանգահարի՛ր հրշեջ կայանի համարով 1−01:

3.  Փորձի՛ր մարել կրակը կրակմարիչով կամ այլ միջոցներով:

4.  Իմացի՛ր, որոշ դեպքերում, օրինակ, եթե վառվում են փայտը, թուղթը, ապա կրակը հանգցնում են ջրով, որը և՛ իջեցնում է ջերմաստիճանը, և՛ կրակը մեկուսացնում է օդից:  

5.  Իմացի՛ր նաև, շիկացած մետաղի  վրա չի՛ կարելի ջուր լցնել: Այդ դեպքում ջրից անջատվում է ջրածին, որի այրումից  մեծ քանակությամբ ջերմություն է անջատվում: Հրդեհը չի դադարի, այն ավելի շատ կտարածվի:

6. Մի՛ փորձիր հանգցնել վառվող բենզինը, նավթը, կերոսինը ջրով։ Դրանք ջրից թեթև են և, մնալով նրա մակերևույթին, կշարունակեն այրվել:

7. Մի՛ լցրու ջուր բաց էլեկտրալարերի վրա:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ  է այրումը: Ինչո՞վ է ուղեկցվում  այն:
2. Հրդեհը հանգցնելու ի՞նչ միջոցներ գիտեք: Ջուր, ավազ, հող, ածխաթթու գազ, կրակմարիչ
3. Ինչպե՞ս կվարվեք, եթե բնակարանում գազի հոտ զգաք: Կզանգահարեմ հրշեջ կայանի համարով 1−01: